ANG AMING PATRON NG BAGONG TAON

Nakaugalian na ng marami sa pamilyang Pilipino tuwing sasapit ang Bagong Taon na maghanda ng mga pagkaing hugis bilog simbolo ng kasaganaan (pera).

Sa aming tahanan, dapat ay pinupuno rin ang lalagyan ng mga bigas, asin, at asukal. Dapat din ay may bagong bili (at hindi pa binubuksan) na bote ng toyo, mantika, at ketchup. Sa tradisyong bilog-bilog, labintatlong piraso ng ubas at chocolate gold coins ang sinasabit namin sa mga bintana at sa pinto.

Bagamat hindi naman compulsory sa amin ang magsuot ng polka dots, (pero ang nanay ko, magsusuot at magsusuot pa rin!) ang mahalaga ay may mga baryang laman ang bulsa mo bago maghatinggabi.

Higit sa lahat, pagsapit ng alas dose, at nagsimula nang magpaputok ng labintador ang mga kapitbahay, magsisimula na ring mag-ingay sa loob ng aming bahay. Hindi naman kasi kami mahilig magpaputok kaya ayos na sa amin ang torotot. Dati, ginamit ng kapatid ko ang piano na may sari-saring sound effects kaya may putok ng baril, sirena ng sasakyan ng pulis, nabasag na salamin, at iba pang tunog na masakit sa tenga kapag hindi Bagong Taon.

Saka na papasok ang role ng nanay ko, ang aming patron ng Bagong Taon.

Pangungunahan niya ang pangangalampag gamit ang kaldero at takip nito. Ito ang hudyat na kailangan nang iwan ng bawat isa sa amin kung ano man ang ginagawa para kumuha ng kani-kanyang kaldero o kahit anong kasangkapan basta’t makalilikha ng ingay.

Simula na ng parada ng kaldero.

Wala namang partikular na order basta’t ang mahalaga ay maikot namin ang buong bahay – salas, kusina, banyo, at kuwarto. Noong nasa baryo pa kami, nakakaabot kami hanggang sa bakuran. Sa mga ganitong sandali, sinasara ko ang aking tenga sa nakangingilong pagkaskas ng stainless na sandok o kutsara o tinidor sa takip o puwit ng kaldero o sa lata ng Selecta. Ginagawa raw ito para itaboy ang masasamang ispiritu. Kaya mula noon ako na ang naging punong tagapagkalampag sa loob ng banyo.

Pagkatapos ng highlight, may post-highlight pa. Saglit na mawawala ang nanay ko at kami naman ay balik sa naantalang ginagawa. Bigla-bigla maghahagis siya ng barya at kami ay magdadambahan sa pag-aagawan. Sunud-sunod at parami nang parami ang maglalaglagang barya, na may halong mga Hershey’s Kisses pa. Pero hindi maganda ang karanasan ko sa ganito. Palibhasa’y ako ang pinakamaliit noon, ako yung naiipit, naagawan, at natatapakan sa agawan. Kung hindi ako napagbibigyan malamang wala akong makukuha. Palagi rin, paos ako kinaumagahan. Paano’y hindi ko mapigilang humiyaw habang nakikipag-agawan. Isang beses din, umiyak ako dahil inagawan ako sa mga naagaw ko. Nasa retrato naming magkakapatid na kinunan noon sa may hagdanan ang ebidensya. Pugto ang aking mata at nakasimangot.

Gayunpaman, pagputok ng umaga ng unang araw ng taon, abala na ako sa aking trabaho sa silong ng bahay namin sa baryo. Sinusuyod bawat sulok ng bakuran, kinukutkot ang lupa, at kung maaari ay binubunot ang damo, matiyak lang na lahat ng mga nakatakas na barya at tsokolate sa paagaw kagabi ay narekober nang lahat.

ANO BA KASI ANG SIZE NG PAA NI CINDERELLA

Pansinin ang mga fairy tales. Nasaan ang true love sa kwentong Cinderella? Hindi si Cinderella ang gusto ni Prince Charming kundi ang kanyang glass slipper. Walang pag-ibig na nunukal sa pagitan ng isang prinsipe at isang pares ng sapatos. Isa lamang itong fetisismo sa parte ng lalake.

RESPONSABLENG PAGPAPATIWAKAL

Ito ang tandaan mo. Hangga't hindi ka pa umaabot sa akto ng pagpapatiwakal, buhay ka pa. At dahil buhay ka pa, may obligasyon ka pa. At dahil may obligasyon ka pa, magpakaresponsable ka.

Ang suicide ay permanente. Kaya dapat mong planuhin nang maigi. Tiyakin mong mamamatay ka dahil pag nagkamali ka, hindi ka lang kahiya-hiya, kaaawaan ka ng madla. Kung inaakala mong maswerte ka sa matatamo mong simpatya dahil sa iyong attempted suicide, mag-isip-isip ka. Hindi ka lang tanga, bobo ka pa. Kaya ka nga magpapakamatay, gusto mo nang mamatay. Kung nabuhay ka, isa kang failure. Madodoblehan ka sa pagiging loser mo.

Sa sandaling magkaroon ng doubt sa iyong kalooban kahit gaano pa kaliit ito, step back. Makabubuting huwag mo nang ituloy ang binabalak mo. Baka sakaling mabago pa ang pananaw mo sa mundo kung pagbibigyan mo ng isa pang pagkakataon ang buhay.

Hindi isang biro ang suicide kaya huwag kang padalus-dalos. Lalong hindi isang laro ang suicide. Walang bawian, walang ulitan.

Interes ko ang usapin ng pagpapatiwakal. Naniniwala akong banal ang suicide. At dahil banal, may kalakip itong responsibilidad.

Hindi mo sinira ang buhay mo sa pagpapatiwakal. Pinutol mo lang.

Samakatuwid hindi mo sinira ang dangal o dignidad mo bilang tao. Pinutol mo rin lang.

Kaya kung magpapatiwakal ka, tiyakin mong mamamatay kang may dangal o dignidad.

Ito ang mukha ng suicide na hindi yata kilala sa ating lipunan. Palibhasa, lumaki at pinalaki tayo sa pananaw na masama ang suicide, kasalanan ang suicide, mga walang kwentang tao, mga bobo, mga tanga, mga gago, mga sira-ulo lang ang nagsusuicide, etcetera. Sa madaling sabi, sarado ang ating isip sa suicide.

Nauunawaan ko ang side ng mga nagpapatiwakal sa kadahilanang makapaghiganti. Ang tinutukoy ko rito'y ang kaso ni Hannah Baker (13 Reasons Why). Interesante ang kanyang naging kwento. Bagamat piksyon, hindi maikakailang posible at "novel" ang ideya ng kanyang pagpapatiwakal. Inisa-isa at pinangalanan niya ang labintatlong taong nagtulak sa kanya sa pagpapatiwakal. Gamit ang cassette tapes, ni-record niya ang kanyang litanya. Mag-uumpisa ang kwento kay #1. Si #1 ang unang makakatanggap ng set ng cassette tapes. Mapapakinggan niya ang sarili niyang kasalanan sa recorded na boses ng kanyang pinatay, indirectly. Mapapakinggan niya hanggang sa kwento tungkol kay #13. At pag natapos niya ang cassette tapes, obligado siyang ipasa ito kay #2 at si #2 ay ipapasa naman kay #3 hanggang sa umabot kay #13. Pinatunayan dito na ang patay ay may kakayahan pa ring i-demonstrate ang kanyang kapangyarihan sa nabubuhay. Hawak ni Hannah Baker ang 13 taong ito sa kanilang mga leeg dahil may catch pag hindi nila sinunod ang patakaran o huling instructions sa kanila. May pinili si Hannah Baker na tagapagbantay o tagapag-monitor sa nagaganap na orderly na pamamaraan ng pasahan. Kapag may nagtangkang sumuway sa instruction, ilalabas ng special agent na ito ang cassette tapes sa publiko at malalantad ang baho ng 13 taong ito.

Isang mabisang paghihiganti ng patay sa mga nabububuhay. Hindi makakalimutan si Hannah Baker magpakailanman.

Subalit ang ideal na pagpapatiwakal ay ang responsable pa ring pagpapatiwakal. Kung gusto mong alalahanin ka ng mga iiwan mo sa mundo ng hinagpis, ayusin mo ang pagpapatiwakal mo. Maging responsable ka.

Mga dapat tandaan sa responsableng pagpapakamatay:

Huwag kang padadala sa iyong pagkamakasarili. Mahirap itong gawin pero kung mapagtatagumpayan mo, mamamatay ka nang may dangal.

Anong ibig sabihin ko rito?

Oo galit ka sa mundo kaya magpapakamatay ka. Gusto mo nang tumakas, sige walang pipigil sayo.

Pero gumawa ka ng impact sa mundo. Maganda man o hindi (gaya ng ginawa ni Hannah Baker), pero mas ayos kung positibo, ang mahalaga ay mabuksan mo ang isip ng sambayanan sa iyong ginawang pagpapatiwakal.

Ideally, mapabago mo ang pananaw ng mundo sa suicide.

Halimbawa:

Kung sikat ka at sawa ka na sa limelight, at least, bago ka man lang magpakamatay, i-donate mo ang iyong naipong limpak-limpak na salapi sa charity. Tiyak hanggang sa kabilang buhay mo, ikaw ay kanilang pasasalamatan.

Kung ikaw ay isang drug addict at ayaw mo nang bumaba mula sa langit, at least bago ka man lang ma-OD, ibahagi mo ang iyong euphoria sa pamamagitan ng isang journal o diary. Mag-iwan ka ng alaala. Kung hindi man ito magsilbing inspirasyon, ay maging aral sa mga kabataan.

Kung ikaw ay middleclass at pagod ka na sa status mo, bayaran mo lahat ng utang mo. Magpatawad ka at himingi ng tawad. Makipagsundo. Magpasalamat.

Kung ikaw ay pobre at baon ka na sa utang, ipaabot mo at least sa iyong pamilya o kaibigan ang pagmamahal mo sa kanila.

Kung ikaw ay heartbroken, ipaliwanag mo sa kanya nang mahinahon at sabihin mong huwag siyang magi-guilty at i-wish mo na sana ay makahanap siya ng magmamahal sa kanya nang wagas na ikalulugod mong malaman kahit pa nga sa kabilang buhay.

NAKAKAWALANG-GANA UMASA KAY PAG-ASA

Wala akong hilig sa panonood ng telebisyon. O kahit sa pagbabasa ng diyaryo't magasin. Kaya sa tuwing makakasagap ako ng balita, mapa-lokal man o internasyunal, at pagkatapos e dadalihan pa ng hagupit ng katotohanang "No news is good news", madalas talagang dinaramdam ko ang mga ito nang lubos.

Kung bakit naman kasi napakamasalimuot ng buhay ng mga tao kumpara sa ibang mga nilalang.

Naaalala ko 'yong isa sa mga paboritong awiting kinakanta namin tuwing tanghali noong Grade 3 sa loob ng classroom.

Ang mga ibon na lumilipad
Ay mahal ng Diyos
Di kumukupas
Ang mga ibon na lumilipad
Ay mahal ng Diyos
Di kumukupas
Huwag ka nang malungkot
O, praise the Lord!

Ang mga bulaklak na namumukadkad
Ay mahal ng Diyos
Di kumukupas
Ang mga bulaklak na namumukadkad
Ay mahal ng Diyos
Di kumukupas
Huwag ka nang malungkot
O, praise the Lord!

Wala lang. Naalala ko lang.

Kung bakit ako nagdaramdam ay sa katwirang tungkulin ko bilang mamamayan na makialam. Subalit hindi ko naman mawari na sa kabila ng kamalayan kong ito sa aking responsibilidad ay wala ni ha, ni ho upang yaring gampani'y aking maisakatuparan.

Sa madaling sabi, ako'y gago.

Parang isang ibong nais lumangoy
o isdang nais magkaroon ng pakpak
Elepanteng gustong mag-jumping jacks
o asong gustong lantakan ang isang bag ng M&M's

Sa kabilang banda, sinusubukan kong palawakin ang aking pang-unawa. Paano kung ako ang nasa sitwasyon ng mga pulitiko, ng nasa gobyerno, ng nasa puwesto ng pagka-Pangulo, bilang pinuno?

Diba't sinabi nga ni Spiderman na "With great power, comes great responsibility"?

Kung gayon dapat sa isang public official, malakas ang kanyang spirit. Di sapat na siya ay matalino, karinyoso, at maka-masa, etcetera..etcetera... Dahil kung mahina ang kanyang loob, lalamunin siya nang buo ng kapangyarihang ipinagkaloob sa kanya. At ito, ito, ito na nga po mga kababayan, ang nangyayari sa ating mga pinuno.

Kusabagay, hindi natin masisisi kung bakit sila, ang mga katulad nila, ang mga kumakandidato at tumatakbo sa mga eleksyon.

Nasaan na ba kasi ang mga Spiderman natin?

Palibhasa masyado silang humble. Kahit na may maipagyayabang naman sana talaga. Tuloy, inaagaw sa kanila ang limelight ng mga lintik na oportunista. Kung pwede lang sana batukan sila para lang itulak sila na suungin nila ang hamon ng mundo at iligtas ang sangkatauhan mula sa kahungkagan ng sistema ng ating lipunang hindi makaalpas-alpas sa anino ng nakaraan, ng lintik na Kasaysayan ng sansinukob.

Kung puwede lang sana...

Kung puwede.. kung pupuwede... kung puwede ba?

Hindi puwede.

Dahil may karapatan silang tumanggi. Sino nga naman ba ang may gustong umako ng responsibilidad?

Ay lintik na yan.

MA'AM ICE CANDY

Si Mrs. Andal ang adviser ko noong Grade 2. Dahil ako ang President sa aming Homeroom, sa akin nakaatang ang responsibilidad na paglilista ng mga pautang na ice candy pag sumapit na ang class dismissal ng alas kuwatro ng hapon.

Para maubos ang mga ice candy, may incentive ang mga estudyanteng natatakam pa sana subalit wala nang tirang barya sa bulsa dahil naubos na sa recess kaninang umaga.

+1 sa grade ang mga magsisipag-utang ng ice candy. Hindi ko na lang matiyak kung sa Recitation, Quizzes, o Project ba kaya papatak ang dagdag na puntos. Pero ang mahalaga, nauubos ang ice candy. Naisakatuparan ko ang aking obligasyon. At ang mga kaklase ko nama'y nabusog. Masaya ako, masaya rin sila. Higit sa lahat, malaking kinita ni Ma'am.

TULO-LAWAY NANG AKO'Y MAGISING

Kasama ko si Hercules sa pagtakas mula sa mga kalabang mukhang orc. Umakyat kami sa bahay ng mga Nanay tapos dumiretso kami sa kusina. Hinila ako ni Hercules sa ilalim ng mesa at doon kami nagtago.

***

Kilala n'yo ba si Justin Timberlake? Pinick-up niya ako sakay ng isang convertible na kulay blue na makintab pagkatapos may yosi siya sa kanyang bibig.

***

May isang lamok, isang butiki, at dalawang ahas-dagat sa loob ng parihabang aquarium na walang lamang isda. Pinabantayan sa akin ang mga hayop. Pero mga hayop ngang talaga. Kinain ng butiki ang lamok. At tumakas ang dalawang ahas-dagat. Hinabol ko ang dalawang ahas-dagat at nakarating kami sa kagubatan. Sinalubong ang aking tanaw ng isang malaking buwaya na sakmal-sakmal ang butiking kumain ng lamok sa aquarium na pinababantayan sa akin. Pagkatapos ay biglang nawala ang dalawang ahas-dagat sa aking tanaw at napalitan ng isang napakahaba at napakalaking anaconda na dumaan sa harapan ko na parang walang pakialam sa mundo at dumire-diretso sa kasukalan ng gubat kung saan naroroon ang leon, nag-aabang.

WALANG BINATBAT ANG PITONG DRAGON NI RECCA LABAN KE SOFIA!

Dragon ang tawag ng buong klase sa kanya. Ang katawagang ito'y minana pa namin sa mga naunang batch na sumailalim sa kanyang kapangyarihan.

Sa loob ng klase, pagkapasok pa lang ng Dragon ay maririnig na ang walang tigil na paglaglag ng mga calculator sa sahig, senyales na sobra-sobra ang panginginig ng mga estudyante sa tuwing oras ng kanyang klase. Sa kainitan ng diskasyon, bigla na lamang tumataas ang kanyang boses, maninigaw sa mga estudyanteng panay nakanganga sa mga pinagsasasabi niya, magtatawag ng isa o dalawang pobreng tanga na mapagdidiskitahan niya ng kanyang power-tripping, at sa malas ng mga na-pinpoint, mamamahiya kuntodo!

Parang laging nakikipaghabulan ang buong klase sa isang tren kung siya ay magturo dahil sa loob lamang ng 40 minuto, tapos ang isang lesson at sa natitirang huling 10 minuto ay walang paltos kung magbigay ng quiz na ang calculations e sakop ang magkabilaan ng isang buong papel!

Hindi pa nakuntento at isasalaysay pa niya ang kanyang Curriculum Vitae. Walang araw na hindi niya ipinagmalaki ang kanyang angking galing sa wikang Ingles at walang patumanggang magsasalita ng kung anu-ano. Bilang patunay, minsang naisulat ng isa sa mga senior writer sa aming school paper noon ang tungkol sa matitindi, masasakit, at may halong double-meaning na mga hirit niya na idinadaan niya sa mabubulaklak na pahayag.

Minsang nakaengkwentro ko siya nang makiusap kami ng mga kasamahan ko na kumuha ng special exam dahil Buwan ng Math noon at kaming mga officer ng Math Club ang nagbabantay sa eksibit. Akmang lalapitan pa lang namin ay agad na kaming sinalubong ng pantatalak at talaga namang kami'y narindi sa dalas ng kanyang bibig. Ang pambato namin sa Math contests na sumalo sa nagtatalsikang laway ng Dragon ay di nakatagal sa hagupit ng Dragon. Lumabas siyang ang mga mata ay luhaan, umiiyak dahil hindi napagbigyan, ibinagsak sa test!

Mas matindi pa raw ang kwento ng matandang Dragon sa kasaysayan. Maswerte pa nga raw kami at di namin naabutan ang pambabato niya ng floorwax o ang pagdadagdag ng 1 puntos sa bawat burger na binibili ng estudyante sa anak niyang nagtitinda sa Canteen. Pero ang natitiyak ko e suki kaming lahat ng kanyang xerox stand sa unang palapag ng Mabini Building samantalang ang kanyang advising class naman ay kontrata niya na sa rasyon ng kanyang burger tuwing sasapit ang Periodical Test para umano di na lumabas pa ang estudyante sa classroom. Inalok niya rin kami isang beses na sumakay sa kanyang pamasaherong dyipni na biyaheng Bauan!